Investeer in het mentoraat

Laat de mentor niet watertrappelen

Er komen steeds meer taken en verantwoordelijkheden op het bord van de mentor te liggen. Maar waar leren ze hun vaardigheden? In ieder geval niet op de lerarenopleiding... Investeren in het mentoraat betaalt zich terug, zo betoogt Marjolein van Breda in dit artikel.

boei

Dit artikel verscheen in ons vakblad Bij de Les van mei 2019 en werd geschreven door Marjolein van Breda.

De mentor is het eerste aanspreekpunt voor leerlingen, ouders en andere relaties die met de leerling te maken hebben, zoals het onderwijsondersteunend personeel of het locatiemanagement team.  Het mentoraat is met recht een spil in de school. De mentor voert intakegesprekken, oudergesprekken, maakt ontwikkelingsperspectief plannen, voert loopbaanbegeleiding gesprekken en oriënteert op vervolgopleidingen, schat in wanneer er gesprekken met externe hulpverleners moeten komen, bereidt leerling-besprekingen voor, houdt het leerproces in de gaten en stuurt bij waar nodig, stimuleert leerlingen, bevordert het sociaal klimaat in de klas, leert studievaardigheden aan, bemiddelt, bereidt lessen voor, is een coach van het groepsproces en stuurt die bij, observeert, analyseert, zet interventies in, ondersteunt diverse leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte, is naast alles ook gewoon docent, et cetera, et cetera...

Er liggen nogal wat verantwoordelijkheden op het bord van de mentor. Is de mentor zich eigenlijk wel bewust van de omvang en het belang van die rol? En waar ligt de grens van zijn/haar taken en verantwoordelijkheden? Waar ligt zijn of haar eigen ondersteuningsbehoefte?

‘Er liggen nogal wat verantwoordelijkheden op het bord van de mentor’

Takenlijst voor de mentor

Er wordt van een beginnende docent niet verwacht dat hij/zij binnen een jaar een effectieve en vakbekwame mentor is. Toch blijkt dat het merendeel van hen in de eerste vijf jaar van het docentschap ook al mentor is geworden. Er wordt op veel lerarenopleidingen niet of nauwelijks aandacht aan het mentoraat besteed. Een veelgehoorde klacht van jonge mentoren is dan ook dat ze vaak in het diepe gegooid worden en weinig tot geen begeleiding krijgen op de werkvloer. Hieronder een korte opsomming van verantwoordelijkheden waarmee mentoren nogal eens worstelen:

  • Het begeleiden/coachen van groepsprocessen
  • Het begeleiden/coachen van de individuele leerling
  • Oudergesprekken voeren
  • Passend onderwijs in de klas
  • Communiceren met pubers
  • Grenzen aangeven: wat hoort bij jouw taak en wat niet?
  • Leren omgaan met conflicten/pestsituaties
  • Het opbouwen van een goede relatie met de leerlingen

Op sommige scholen besteedt het decanaat en/of het zorgteam aandacht aan de invulling en ondersteuning van het mentoraat, maar helaas gebeurt dit nog veel te weinig. Er zijn docenten die het mentoraat liever vermijden of ze raken er gefrustreerd van raken omdat de taak te belastend is. Mentoren werken vaak meer uur dan dat ze op jaarbasis krijgen. Ook is er per school en zelfs binnen scholen een attitudeverschil in de beleving van de taken die mentoren hebben. Zo zijn er mentoren die alle zorg en ondersteuningsbehoefte van leerlingen van zich af duwen en er zijn mentoren die veel te ver gaan in hun betrokkenheid met de leerling.

‘Er zou al aandacht moeten zijn voor het mentorschap op de lerarenopleidingen’

Dat er genoeg scholen zijn die niet voldoende duidelijk zijn in de verwachtingen die zij van een mentor hebben, blijkt uit de reacties die ik vaak hoor op congressen of bijeenkomsten. Het maken van een concrete uitwerking van de inhoud, taken en verantwoordelijkheden van de functies en taken in de eigen organisatie zou de mentor hierbij al kunnen helpen.

Alle ballen in de lucht

Hieronder een concrete lijst met taken die een mentor in het voortgezet onderwijs meestal uitvoert. Hier kunnen eventueel nog extra taken bijkomen van de desbetreffende school zelf.

  • Gesprekken voeren met leerlingen: intakegesprek, kennismakingsgesprek, voortgangsgesprek, gesprekken wanneer iets niet goed gaat.
  • Mentorlessen geven: soms vanuit een standaard methode, soms moet de mentor zelf iets verzinnen.
  • Begeleiden van leerlingen: cognitief en sociaal-emotioneel is de mentor het eerste aanspreekpunt.
  • Leerlingen aanspreken op ongewenst gedrag.
  • Zorgen voor verslaggeving in leerlingvolgsystemen zoals Magister.
  • Contact onderhouden met andere docenten over leerlingen.
  • Is de schakel tussen docenten en de leerlingen van de mentorklas.
  • Schakelt het zorgteam of teamleider in wanneer dat nodig is.
  • Houdt contact met ouders/verzorgers: mailen, bellen, gesprekken, ouderavonden, etc.
  • Zorgt voor een vertrouwensband met de leerlingen.
  • Zorgt voor een goed groepsgevoel in de mentorklas.

Aandacht voor de mentor zou dus hoog op de agenda moeten staan. Goede coaching en begeleiding voor startende mentoren levert kwaliteit, rust en stabiliteit op bij de mentor, alsook bij de leerlingen.

Steeds meer scholen zoeken de laatste jaren naar trainingsprogramma’s om mentoren de kans te geven om zich te scholen in het mentorschap. Dat moet uiteindelijk leiden tot een betere mentor in school en, ook niet onbelangrijk, voor de mentor zelf een betere balans tussen werk en privéleven. Vanuit een preventief kader zou er al aandacht moeten zijn voor het mentorschap op de lerarenopleidingen, maar ook scholen die startende docenten aanneemt, moeten zich er bewust van zijn dat investeren in jonge mentoren zich rijkelijk zal belonen. Als voorbeeld is er het mentor-coaching-traject, waarin geroutineerde en gepassioneerde mentoren hun minder ervaren collega mee de praktijk innemen. De theorie in de praktijk brengen!

De pijlers van een goede mentor

Passend onderwijs vraagt soms meer van mentoren dan wat de school in de basisondersteuning heeft aangegeven. Als mentor is het belangrijk om een juiste attitude te hebben. Voor het mentorschap mogen  bij hem of haar de volgende pijlers niet ontbreken:

  • Leergierigheid
  • Nieuwsgierigheid
  • Zelfreflectie
  • Waardevrij communiceren

Het blijkt dat docenten die investeren in een goede relatie met hun leerlingen het meest effectief zijn in het verzorgen van onderwijs. Door te reflecteren op hun persoonlijk functioneren, ontwikkelen zij een persoonlijke leidinggevende stijl. Investeren in het mentoraat en aandacht voor ‘zorg voor de mentor’ zal dus leiden tot een gezond werkklimaat op alle gebieden.

 

Trainingsmodule Coachings- en begeleidingsvaardigheden
We helpen je vanuit de NVS-NVL graag bij het ondersteunen van het mentoraat, bijvoorbeeld door het aanbieden van de Trainingsmodule Coachings- en begeleidingsvaardigheden voor decanen en LOB'ers of de Trainingsmodule Coachings- en begeleidingsvaardigheden voor zorgcoördinatoren. Deze duurt ongeveer drie uur. We bieden hem aan voor het decanaat, het zorgteam, de hele school, een kring, een samenwerkingsverband en ook op inschrijving. Een uitgebreide variant is ook mogelijk: deze maken we dan op maat. Meer informatie op nvs-nvl.nl/academie of via e.rozeman@nvs-nvl.nl