Juf, Titia ligt op het toilet!

oefening crisisteam
Oefening voor het crisisteam

Eigenlijk willen scholen er niet aan denken: dat het soms hectische, maar regelmatige schoolritme verstoord wordt door iets schokkends, iets vreselijks, iets wat iedereen in en rond de school uit het lood brengt. Hoe handel je in zo'n situatie?

 

 

Scholen realiseren zich wel dat, zeker op een grote scholengemeenschap, gewonden kunnen vallen: een ongelukje bij gym, een brandje in het scheikundelokaal. De verplichte risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) legitimeert dat scholen daarvoor oefenen met ontruimingen en in grotere en actievere schoolgemeenschappen vinden er zelfs wel eens simulaties plaats waarin geoefend wordt met gewonden en doden.

Table-top oefening
Zo ook op het Wartburg College, een reformatorische scholengemeenschap met vier locaties. De afgelopen jaren is op deze school veel geïnvesteerd in uitgebreide bedrijfshulpverlening (BHV)-oefeningen met ploegleiders, BHV-medewerkers en soms ook met leerlingen als acteurs. Juist door deze oefeningen, die soms gingen over situaties waar niet alleen door de BHV moet worden gehandeld, maar juist ook door schoolleiding en/of het College van Bestuur (CvB), ontstond de behoefte een table-top oefening te ontwerpen voor de nog te vormen crisisteams voor de vier locaties. In de draaiboeken van de school hebben deze crisisteams een rol, maar ze waren nog nooit operationeel geweest. In elk van die crisisteams waren BHV, schoolleider, directiesecretaresse en teamleiders vertegenwoordigd en schoof incidenteel een lid van het CvB aan.

Het CvB faciliteerde voor de vier locaties een trainingsmiddag en schoof zelf ook aan waarmee ze het belang van dit thema onderstreepte. Na een inleiding waarin achtergronden van crisis in scholen werden geschetst, werd dit crisisteam aan het werk gezet. Met het draaiboek in de hand (voor sommigen de eerste confrontatie met het bestaan ervan) en een afgesproken rolverdeling ging dit team aan de slag met casus Titia. Een casus over een dramatisch ongeluk, dat op iedere school kan gebeuren.

Casus Titia
Terwijl de gymdocente na de sportles nog wat aan het opruimen is, komen enkele leerlingen aanrennen: 'Mevrouw, Titia zit al heel lang op het toilet en ze doet de deur niet open en antwoordt niet...' De gymdocente gaat mee naar de kleedkamer, rammelt aan de deur en inderdaad geen reactie. Ze kijkt onder de deur door en denkt iemand te zien liggen. De BHV komt in actie, forceert de deur, treft daar een levenloos meisje dat in het bloed ligt, probeert te reanimeren en belt 112. Het ambulancepersoneel stelt vast dat Titia is overleden. Aangezien haar dood onder onnatuurlijke omstandigheden heeft plaatsgevonden, wordt de politie gebeld voor onderzoek ter plaatse. Er liggen scheermesjes op de vloer en het toilet biedt een bloederige aanblik. Voor de betrokkenen het in de gaten hebben, heeft een leerling al een telefoon in zijn handen en foto's gemaakt. De leerlingen van de bewuste les, maar ook andere leerlingen die toevallig passeerden staan er verslagen en angstig bij. Sommige meisjes huilen, andere zijn druk bezig op hun telefoons. De gymdocente is overstuur; ze realiseert zich dat ze Titia de hele les niet heeft gezien. Heeft ze zo lang op de wc gelegen?

De veerkracht van leerlingen en docenten

Deze casus vraagt inzet op veel terreinen: BHV, zorg voor leerlingen, zorg voor docenten, contact met ouders, politie, enzovoort. Maar het blijft niet bij de feiten rond dit dramatische ongeluk, gaandeweg komt er druppelsgewijs aanvullende informatie over de (emotionele en woedende) reactie van de ouders, de houding van de leerlingen, de rol van de social media, eerder pestgedrag, de vragen van de pers, de inspectie, enzovoort. Informatie die soms een andere kijk op de feiten geeft, en om nieuwe afwegingen vraagt.
In de crisisteams wordt stevig overlegd en gediscussieerd. Soms zijn er organisatorische dilemma's (blijven de lessen van de andere leerlingen gewoon doorgaan?), soms praktische (gaat de politie het slechte bericht brengen of kun/wil je als school mee naar dit eerste contact met de ouders?), morele dilemma's (hoe ga je om met schuldgevoelens en wat als er echt sprake is van verwijtbaar gedrag?).

Confronterend, heftig, bewustmakend
Een van de schoolleiders roept enkele keren tussen door: 'Wat goed dat we dit doen! Dit zou echt kunnen gebeuren!' Veiligheidcoördinator André Wattel formuleert de opbrengsten van de middag als volgt: 'De casus zoals die in de table-top oefening was neergezet werd als confronterend, heftig maar zeker als bewustmakend ervaren. Een situatie die zich binnen iedere school kan voordoen. Sinds 2010 is binnen onze organisatie een Crisis Management Team (CMT) 'op papier' geregeld. Er was verder nooit mee geoefend en medewerkers kenden het document niet of nauwelijks. Onder deskundige leiding van Ine Spee zijn de trainingsmiddagen naar tevredenheid verlopen, is gewerkt met onze eigen procedure en zijn er verbeterpunten en suggesties gegeven. Eén belangrijke suggestie kwam meerdere malen naar voren: Laat het CMT aansluitend na een ontruimingsoefening bij elkaar roepen en een casus behandelen. In schooljaar 2014/2015 gaan wij dit realiseren.

Tips voor een goede voorbereiding
– Denk na over de samenstelling en taakverdeling van een crisisteam voordat zich iets heeft voorgedaan.
– Stel een voorzitter aan voor dit overleg.
– Zorg dat het draaiboek gemakkelijk beschikbaar is. Het is geen dwingend handboek maar een checklist om te controleren dat er niets vergeten is.
– Houd een logboek bij van alle besluiten, actoren en interventies.
– Het crisisteam houdt de regie maar heeft mensen nodig aan wie het taken kan delegeren: benut de
talenten in de school
– Zorg voor een actuele sociale kaart; alle korte lijnen die er al zijn (wijkagent, BJZ) bewijzen nu extra hun nut.
– Heb oog voor elkaar en voor de (school-)leider, soms zijn mensen dagen achter elkaar in touw.
– Ga uit van de veerkracht van leerlingen en docenten en monitor de verwerking.
– Schakel niet te snel externen in voor het contact met leerlingen, maar bekrachtig je docenten; zij
kennen hun leerlingen het best en hebben vaak een vertrouwensband.
– Evalueer de crisis en bekijk of er nog losse eindjes zijn.

Ine Spee is senior crisis-adviseur IVP en auteur van het boek 'Als een ramp de school treft, omgaan met calamiteiten in het onderwijs'. i.spee@ivp.nl

Dit artikel komt uit Bij de Les, jaargang 10, nummer 9