Drijfzand op Bonaire

Artikel Bij de Les Drijfzand op Bonaire jan 2015 website formaatMaartje Hendrikse vertrok naar Bonaire en ging daar vanuit het Expertisecentrum Onderwijs Zorg aan de slag op de Scholengemeenschap Bonaire. Ze vertelt over haar ervaringen. Hoe is het om in een andere cultuur te werken? En wat betekent dat voor jezelf?

In het schooljaar 2012-2013 ben ik geëmigreerd naar Bonaire. Ik werkte in Nederland als zorgcoördinator op een scholengemeenschap voor vmbo/mavo en lwoo in Amstelveen. Toen ik mijn ontslag had ingediend en mijn opvolger inwerkte, zei ik dat ik geen andere school kende waarbij je zó goed gefaciliteerd en erkend werd. Wat maakt dat ik dan toch naar Caribisch Nederland vertrokken ben? Ik volgde mijn ‘onderwijshart’ en wilde overzees hieraan opnieuw betekenis geven.

Mensen emigreren niet zomaar. Ze hebben een doel of missie. Ze verlaten hun land om bepaalde redenen, die ze in ‘het nieuwe land’ niet meer of zo min mogelijk willen tegenkomen. Maar ook vertrekken mensen naar een ander land of werelddeel om nieuwe inhoud te geven aan hun studie of werk. Je ‘huis en haard’ verlaten, vereist moed en kracht. Je hebt daarbij een ideaal voor ogen. Een emigrant neemt deze eigenschappen mee in het werk.

Op Bonaire kom je in aanraking met gelijkgestemde landgenoten. De Nederlanders die binnen het onderwijs werkzaam zijn, kenmerken zich door hun gedrevenheid. Hun moed en kracht krijgen binnen het onderwijs van Bonaire een ruime voedingsbodem. Ik hoorde meerderen zeggen: ‘Alles wat je op dit eiland aanraakt, is nieuw. Dat maakt het zo uitdagend en bevredigend.’ Nu, een ruim jaar later, wil ik reflecteren op deze uitspraak. Is alles nieuw? Maakt dat het uitdagend en bevredigend?

Braakliggend terrein

Aan de slag bij Expertisecentrum Onderwijs Zorg (EOZ) en van daaruit op Scholengemeenschap Bonaire (SGB). Bleek nu echt alles nieuw? Ik had de eerste maanden eerder het gevoel in een bak drijfzand te staan. Dit gevoel ben ik tot op de dag van vandaag niet helemaal kwijtgeraakt. Opvallend zijn de, in vergelijking tot Nederland, vele verschillende hiërarchische lagen binnen een school of onderwijsinstelling. Vanuit die lagen ontstaan talrijke initiatieven. De gemene deler is de liefde voor de leerling die er uitspreekt. Valkuil is echter dat men geen verbindingen legt met wat er is, wat er nodig is en wie daarbij nodig zijn. Het lijkt of er tal van paddenstoelen uit de grond schieten op een braakliggend terrein. Men opereert veelal alleen en meet zich graag op korte termijn een leidinggevende rol aan. Het resulteert in een niet constructief geheel. Plannetjes blijven plannetjes, verschillende initiatieven worden naast elkaar uitgevoerd. Er vindt weinig afstemming en wisselwerking plaats. Het leidt tot frustraties bij de uitvoerende laag en tot machtsvertoon bij de leidinggevenden. Dat verklaart voor mij het gevoel dat ik in drijfzand sta.

Cultuurverschil

Een zorgcoördinator van SGB vertelde mij een keer dat ze in de loop der tijd geaccepteerd heeft dat de Bonairiaan vaak afwacht wat er gedaan moet worden. Volgens haar heeft deze passieve houding meerdere of verschillende oorzaken, maar ze wil niet meer dat de leerlingen hier de dupe van zijn.  Dit leidt ertoe dat zij, voordat het schooljaar begonnen is, al veel uren werk voorbereidt, materialen ontwikkelt en gesprekken met ouders en leerlingen voert. Zij (zelf Antilliaanse) gaf aan dat ze door Nederlandse opleidingen en door met een Nederlander getrouwd te zijn, geleerd heeft zelf initiatief te ontplooien en haar stem te laten horen. Een ander punt is het erkennen van hiërarchie in de Caribische cultuur. Je ervaart het in diverse lagen van de samenleving. Zet hier tegenover de geëmigreerde Nederlander, die vol idealisme en gedrevenheid aan de slag gaat en gewend is aan een ‘overlegcultuur’. Er is een grote brug te slaan.

Passend Onderwijs

Vanuit Nederland is er continue druk, conform de Nederlandse wet- en regelgeving, het onderwijs vorm te geven. Passend onderwijs zal ook op Bonaire gemeengoed moeten worden. Geografisch heeft Bonaire een voorsprong op Nederland. Op een eiland met één school voor voortgezet onderwijs, lijkt dat invoering van Passend Onderwijs snel gerealiseerd kan zijn. Helaas laat de praktijk het tegendeel zien. Er worden meer en meer kleinschalige voorzieningen of lesplaatsen gecreëerd om de gesignaleerde ‘gedragsproblemen’ het hoofd te kunnen bieden. We drijven verder van Passend Onderwijs af.

Vaste grond

Het leven en werken op Bonaire is een uitdaging. Men noemt het ‘een Nederlandse gemeente’, maar de realiteit ligt anders. In de relatief korte periode op Bonaire, heb ik me privé en zakelijk verder kunnen ontwikkelen. Het leven op Bonaire past in grote lijnen goed bij mij. Er wordt een beroep gedaan op je relativeringsvermogen en op je geduld. Eigenschappen, die bij mij blijvend aandacht en onderhoud behoeven. Op Bonaire leer je minder te denken in ‘doen’ en meer in ‘zijn’. De uitspraak van mijn geëmigreerde landgenoten, onderschrijf ik in steeds mindere mate. Er spreekt te veel de Nederlandse instelling van ‘doen’ uit. Denken dat alles nieuw is wat je aanraakt, suggereert in mijn ogen dat er nog niets was en dat jij als ‘pas gelande Nederlander’ het komt ‘doen’. Probeer er eerst te ‘zijn’. Je respecteert daarmee wat er al gedaan is, rekening houdend met de cultuurverschillen. Participeer, draag je positieve steentje bij. Zo creëer je voor anderen en jezelf vaste grond. Voor mij ligt daarin de uitdaging en de bevrediging in mijn werk.

 

Maartje Hendrikse is medewerker Innovatie en Ontwikkeling bij Expertisecentrum Onderwijs Zorg.