Passend onderwijs en zorgplicht: verstaan wij elkaar?

schoolboeken2Bij de voorlichting over de invoering van passend onderwijs bleken er nogal wat verschillende inzichten over de zorgplicht te leven. Aan de hand van veel gestelde vragen probeert Kees Blaauw duidelijkheid te geven over de zorgplicht en de gevolgen voor de scholen.

 

Wat is zorgplicht?
Als een aangemelde leerling past binnen het ondersteuningsaanbod van de school, maar daar toch niet wordt toegelaten, dan is deze school verplicht een passende onderwijsplek voor de leerling te vinden. Hiervoor heeft de school zes weken de tijd na schriftelijke aanmelding van de leerling. Bij leerlingen waar extra onderzoek nodig is, wordt deze termijn verlengd tot tien weken. Lukt het de school niet een passende plek te vinden, dan is het verplicht om de leerling toch te plaatsen.

Voor wie geldt de zorgplicht?
De zorgplicht geldt voor alle leerlingen met een extra ondersteuningsvraag. In de praktijk betekent dit dat het geldt voor leerlingen met een indicatie voor praktijkonderwijs of voor vmbo met leerwegondersteuning. Het geldt ook voor leerlingen met een cluster 3 of 4 rugzakje en voor leerlingen die in aanmerking komen voor een plek binnen het VSO. Voor leerlingen in het VSO cluster 1 en 2 verandert er niets aan de huidige systematiek.

Er was toch al zorgplicht? Is dat er ook nog?
Inderdaad is er altijd zorgplicht geweest. Dat gold (en geldt nog steeds) voor alle leerlingen die op een school ingeschreven staan. Deze mag je alleen dan uitschrijven als er een bewijs van inschrijving is op een nieuwe school. Ook voor leerlingen die thuis zitten en op een school ingeschreven staan heeft die school zorgplicht.

Wanneer gaat de termijn van zes of tien weken in?
Dat gaat in op het moment dat de vo-school kan wegen of de ondersteuningsbehoefte van een leerling past binnen het profiel. Het is raadzaam daar een blad voor te maken waarop dit nadrukkelijk staat vermeld en waaronder zowel de school als de ouders een handtekening hebben geplaatst.

Komen er straks heel andere leerlingen naar onze school?
Dat ligt voor het grootste deel aan de school zelf. Als de school helder kan omschrijven wat haar ondersteuningsbreedte is, waar de school goed in is en waarvoor niet, zal de schoolpopulatie niet veel afwijken van de huidige situatie. Als alle scholen binnen het samenwerkingsverband dit doen zal in principe vrijwel iedereen direct geplaatst kunnen worden zonder al te veel ingrepen. Zijn er toch leerlingen die niet geplaatst kunnen worden, dan is het samenwerkingsverband samen met de schoolbesturen verantwoordelijk voor het creëren van een dekkend netwerk. Deze leerlingen kunnen met extra ondersteuning vanuit het samenwerkingsverband alsnog op een reguliere school geplaatst worden of zij worden ondergebracht op de nieuw te vormen Ortho Pedagogische Didactische Centra (OPDC) van het samenwerkingsverband. Hierin zijn alle tijdelijke lesplaatsen samengebracht.

Hoe zwaar weegt het advies van de basisschool?
Het advies van de basisschool is leidend bij de aanmelding van een leerling in het voortgezet onderwijs, ouders moeten zich hieraan houden. Ook voor het vaststellen van de zorgplicht is dit belangrijk. Als de school voor voortgezet onderwijs twijfelt over het advies, ga dan altijd in overleg met de school en met de ouders om goed te kunnen wegen wat voor de school belangrijk is. Als de basisschool een individueel ontwikkelingsperspectief heeft gehanteerd voor de leerling, vraag dan in ieder geval om het perspectief en de evaluatie. Dit natuurlijk wel met toestemming van de ouders. Meer vertrouwen in elkaar en meer kennis nemen van elkaars manier van werken kan een enorme hulp zijn bij de begeleiding van een leerling. Bij deze groepen kinderen is een zogenaamde warme overdracht dringend gewenst.

Heeft de nieuwe privacy wetgeving gevolgen voor de overdracht van gegevens?
Dat heeft deze zeker. Een aantal belangrijke zaken mogen niet meer in het onderwijskundig rapport worden overgedragen. Zaken zoals godsdienst, nationaliteit, geboorteland, de taal die thuis wordt besproken, vermoedens van leerproblemen zullen voortaan direct aan de ouders gevraagd moeten worden, bijvoorbeeld via het aanmeldingsformulier of tijdens een intakegesprek.

Wat gaat er veranderen aan de rugzakjes?
De rugzakjes kunnen nog worden aangevraagd bij de Regionale Expertise Centra tot het einde van dit schooljaar. Deze zijn dan nog twee jaar geldig. Daarna worden er geen nieuwe rugzakken meer uitgegeven. De leerlingen die in aanmerking moeten komen voor een plaats in het Voortgezet Speciaal Onderwijs kunnen hiervoor na 1 augustus 2014 een toelaatbaarheidsverklaring aanvragen bij het samenwerkingsverband. Deze aanvraag kan alleen worden gedaan door de school waar deze leerling staat ingeschreven.

De indicatiestelling voor het VSO gaat voortaan via het samenwerkingsverband; veranderen de criteria ook?
Als de gezamenlijke besturen ertoe besluiten kunnen de criteria worden aangepast aan de regionale wensen. Zolang er geen andere afspraken zijn worden de huidige criteria gehanteerd. De woonplaats van de leerling is bepalend voor het geven van een toelatingsverklaring, ook als de leerling in een ander samenwerkingsverband naar school wil. Zo kunnen er regionale verschillen ontstaan.

Wat verandert in de intakeprocedure voor het voortgezet onderwijs?
De scholen zullen hun intakeprocedure helder moeten omschrijven en voor iedereen toegankelijk maken, bijvoorbeeld door dit op te nemen in het schoolondersteuningsprofiel. De intake voor de leerlingen met een extra ondersteuningsvraag vergt van de scholen een helder stappenplan en goede schriftelijke verwerking van de aanmelding. Besluiten moeten altijd ook schriftelijk aan de ouders kenbaar gemaakt worden en voorstellen tot het plaatsen op een andere school moeten overlegd worden met de ouders.

Wat zijn de plichten van ouders bij de aanmelding?
- Altijd schriftelijk aanmelden;
- Het onderschrijven van de grondbeginselen van de school (denominatie, onderwijsfilosofie);
- Niveau waarvoor aangemeld wordt komt overeen met het advies van de basisschool;
- Alle voor het onderwijs relevante begeleidings- en ondersteuningsgegevens worden aan de school doorgegeven;
- Bij aanmelding op meerdere scholen moeten de ouders aangeven welke school hun voorkeur heeft, alleen die school krijgt vervolgens de zorgplicht voor het kind;
- De ouders melden de leerling tijdig aan, binnen een samenwerkingsverband kunnen besturen hier afspraken over maken, uitgezonderd zijn bijzondere situaties.
Als de ouders zich niet aan deze zes punten houden, geldt voor de school geen zorgplicht. Voor ouders is het goed om de profielen van de scholen te kunnen inzien en de ondersteuningsmogelijkheden met elkaar te vergelijken.

Wanneer heeft de school geen zorgplicht?
Zoals in het voorgaande vermeld is er geen zorgplicht als de ouders niet aan de plichten hebben voldaan. Maar ook als de ondersteuningsbehoefte van de leerling niet overeenkomt met het aanbod van de school en als de school kan aantonen geen plaats te hebben voor de betreffende leerling. Al deze zaken moeten beschreven staan in het schoolondersteuningsprofiel.

Voor wie moet een ontwikkelingsperspectief-plan worden geschreven?
Voor alle leerlingen met extra ondersteuning moet binnen zes weken na aanvang van het onderwijs een ontwikkelingsperspectief-plan (OPP) zijn geschreven. Deze moet voldoen aan allerlei eisen. Op de materialenbank van NVS-NVL staat een voorbeeld van een format waarin in ieder geval de wettelijke zaken zijn opgenomen. Het plan moet zijn besproken met de ouders en de leerling. Alle partijen zetten er een handtekening onder. Minimaal een keer per jaar moet het met iedereen worden geëvalueerd. Dit betekent dat vanaf 1 augustus 2014 voor alle leerlingen die onder de zorgplicht vallen, dus ook de leerlingen die er al waren een OPP binnen zes weken moet worden opgesteld.

Hoe en waartegen kunnen ouders bezwaar maken?
Ouders kunnen bezwaar maken tegen een besluit over het niet toelaten van een leerling bij het bevoegd gezag van de school. Als ouders het niet eens zijn met de geboden extra ondersteuning door de school kunnen zij bezwaar maken bij de klachtencommissie van de school. Als de ouders in hun ogen geen gehoor vinden bij de beide instanties kunnen ze zich wenden tot commissie gelijke behandeling of tot de landelijke onderwijsconsulenten.

Kan er sprake zijn van een verplichte tijdelijke plaatsing van een leerling?
Dat kan als een leerling laat in het schooljaar wordt aangemeld en in de zomervakantie de zes weken termijn verloopt; dan wordt een leerling tijdelijk op de zorgplichtige school geplaatst totdat een definitief besluit is genomen of een passende plek elders is gevonden.

De meest gestelde vragen zijn in dit artikel de revue gepasseerd. Hopelijk geven ze u meer duidelijkheid over en inzicht in de zorgplicht. Het blijft een ingewikkeld geheel waarbij pas in de loop van de tijd zal blijken welke haken en ogen we nog niet gezien hebben. Duidelijk is wel dat er met de zorgplicht meer lijn komt in de toelatingsprocedures van de scholen en dat de leerlingen er voordeel van kunnen hebben.

Kees Blaauw is lid van de taskforce zorgcoördinatoren van NVS-NVL en werkzaam bij het samenwerkingsverband Koers VO, Rotterdam

Meer informatie
www.passendonderwijs.nl
www.koersvo.nl
www.nvsnvl.nl/materialenbank