De wet Vroegtijdig Aanmelding en Toelatingsrecht mbo (VAT-mbo): hoe staat het er nu voor?

Per 1 augustus 2017 is de wet VAT-mbo in werking getreden. Het doel van de wet is om de overstap van vmbo naar mbo beter te laten verlopen en daarmee te voorkomen dat jongeren vroegtijdig uitvallen. Hoe staat het er nu ruim twee jaar later voor?

door Simone Slagboom

In een eerdere blog heb ik geschreven over een aantal neveneffecten van deze wet en nu we twee jaar verder zijn, is het tijd om de balans op te maken. Onlangs presenteerde KBA Nijmegen, ECBO en de Vrije Universiteit een tussenbalans n.a.v. onderzoek onder mbo-scholen, student en andere betrokkenen. Daaruit bleek dat al veel mbo-scholen vooruitlopend op de wetgeving hun instroomprocedures al hadden aangepast. De drempel mag niet meer gehanteerd worden en de intake heeft daarbij het karakter gekregen van een kennismaking. Er zijn echter ook nog (teveel) mbo-scholen die toch nog een intaketest gebruiken om te komen tot een advies gebaseerd op motivatie en geschiktheid.

Worsteling

Mbo’s gaven aan te worstelen met enerzijds het recht van de student om te mogen starten in de opleiding van hun keuze en anderzijds dat ook zij afgerekend worden op schoolresultaten en vsv-cijfers (wet op doelmatigheid). Er zijn meer kaderleerlingen die zich aanmelden voor niveau 4 en in het algemeen wordt een opwaartse druk ervaren om maar op een zo hoog mogelijk niveau aan te melden. Het mbo geeft aan hiermee te worstelen.

Ten aanzien van de hele aanmeldprocedure komt het nog te vaak voor dat leerlingen soms lang moeten wachten tussen het moment van aanmelden en de kennismaking. In grote lijnen zijn leerlingen zich niet anders gaan aanmelden als voorheen. Ook het vmbo had de nodige aanpassingen in hun lob doorgevoerd in aanloop naar de wetgeving.

Informatievoorziening schiet tekort

De informatievoorzieningen over de quotumopleiding en de wijze van aanmelden schiet bij veel mbo’s nog tekort. Zo is de informatie voor de leerling soms lastig te vinden en zijn procedures niet helder beschreven. Mbo’s gaan verschillend om met de quotumopleidingen. De een hanteert loting, de ander een proces van ‘wie het eerst komt’. Mbo’s worden geconfronteerd met veel dubbelaanmeldingen en het soms laat afmelden van een student.

Een aantal mbo’s benut de selectie-opleidingen om aanvullende eisen te stellen ten aanzien van geschiktheid en motivatie, bijvoorbeeld door een ervaringsstage te eisen. Deze drempel mag echter niet meer gehanteerd worden. De meeste mbo’s geven een advies over toelating en over het algemeen volgen studenten deze ook op.

'Het BSA wordt als subjectief ervaren'

Bindend Studieadvies

De eerste ervaringen met het Bindend Studieadvies (BSA) zijn nu ook opgedaan. Dit is in het onderzoek van KBA Nijmegen, ECBO en de Vrije Universiteit niet meegenomen, maar de indruk is dat het nog niet goed ingeregeld is. Er worden verschillen in grondslag en redenen geconstateerd en de regels van de BSA worden niet correct toegepast. Soms wordt bijvoorbeeld het BSA getrokken naar het tweede studiejaar of tweemaal een voorlopig advies gegeven. Het BSA vindt soms plaats op basis van een puntensysteem, soms in de vorm van een voortgangsgesprek. Daarmee wordt het BSA als subjectief ervaren. De informatie over het BSA is dikwijls moeilijk vindbaar voor studenten.

Verbeterpunten

Al met al lijkt in grote lijnen de wet al redelijk goed ingeregeld te zijn, maar zijn er nog verbeterpunten. Zeker als het gaat om informatievoorziening richting de leerling. Daarnaast het onjuist hanteren van de drempel, zodat de leerling niet het recht op toelating krijgt. Voor de twijfelende leerling of de leerling die niet goed lijkt te passen in de gekozen opleiding, lijkt nog onvoldoende ruimte te zijn om tot een goede afweging te komen.

In komend onderzoek wordt verder gekeken naar de uitwerking van het BSA en dan ben ik ook benieuwd of er een tendens te zien is in uitval gekoppeld aan het BSA of gekoppeld aan de diverse aanmelddata die nu gehanteerd worden. Ik blijf het dus kritisch volgen.

Mocht je zelf zaken t.a.v. aanmelding, quotumopleiding of BSA willen melden, dan horen wij dat graag. Mail naar communicatie@nvs-nvl.nl