Welke vragen spelen er bij aanstaande brugklassers?

Als zorgcoördinator en intaker op het vmbo zie ik ieder schooljaar de nieuwe brugklassers binnen komen. Sommigen stoer en zelfverzekerd, anderen stilletjes en afwachtend. Niet beantwoorde vragen waren voor mij de reden om een brugklastraining te ontwikkelen.

De overstap van de basisschool naar de middelbare school is een grote. Alles verandert. Rekenen wordt wiskunde en taal wordt Nederlands. Er is niet langer één juf of meester, maar voor elk vak een andere docent. Daar komt nog bij dat ze op verschillende tijden uit zijn of moeten beginnen en elke week is een huiswerkweek. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het sluiten van nieuwe vriendschappen. Iedere toekomstige brugklasleerling loopt voordat dit allemaal begint met vele vragen rond. Open dagen, minilessen, scholenmarkten en adviesgesprekken horen bij de voorbereidingen om naar het voortgezet onderwijs  te gaan. Ondanks al deze prachtige initiatieven blijkt dat er toch nog veel onzekerheid is bij de aanstaande brugklassers en zijn nog veel vragen onbeantwoord gebleven. 

Vragen van ouders

In de praktijk zie ik dat de basisscholen druk zijn met de voorbereiding op de overstap naar het vo. Ook de ouders zijn er flink mee bezig en de meeste ouders bereiden zich goed voor door het bezoeken van open dagen en scholenmarkten. Tijdens die dagen willen scholen hun visie duidelijk maken en aangeven waar ze voor staan. Scholen zien er altijd piekfijn uit, ze bieden een zo mooi mogelijk programma en creëren op die dag een ‘gezellige’ sfeer. De verschillende disciplines binnen de school geven informatie over de gang van zaken en staan klaar om vragen te beatwoorden die voornamelijk door de ouders gesteld worden. Deze vragen gaan vaak over protocollen, procedures en welke ondersteuning er is voor de ‘zorgleerling’. Het komt zelden voor dat een potentiele leerling een vraag stelt. In de praktijk blijkt dat ze die wel hebben.

Ik besloot een training te maken voor de overstappers. Eentje die net even anders is dan de doorsnee trainingen. De training geeft de leerlingen van groep 8 alle informatie die ze nodig hebben en daarbij kunnen ze alle vragen stellen die nog niet beantwoord zijn. In hun eigen veilige omgeving op een ontspannen en interactieve manier op zoek naar antwoorden die ze nog niet hebben.

‘Hier had hij de hele zomervakantie buikpijn van’

Bus gemist?

‘Wat had je willen weten voordat je naar de middelbare school ging?’ Deze vraag stelde ik tijdens een klein (niet wetenschappelijk onderbouwd) onderzoekje aan een aantal leerlingen op school. Uiteraard werd er een aantal ‘lolbroek’ antwoorden gegeven, maar ook een aantal serieuze antwoorden die uitnodigden tot een gesprek. Zo was er een leerling die vertelde dat ze niet wist dat er per week wel drie of vier toetsen gegeven werden. Hierdoor kwam ze er achter dat plannen en organiseren haar niet goed afging en daar had ze last van gehad. Een andere leerling vertelde dat hij op de basisschool nooit huiswerk had en nu in het vo wel, maar dat hij dit niet zo serieus nam. De gevolgen van het niet maken van huiswerk waren groter dan hij dacht, waardoor hij een inhaalslag moest maken. Ook had een leerling graag van te voren geweten wat er gebeurt als je te laat komt, omdat je de bus hebt gemist of als die helemaal niet rijdt. Hier had hij de hele zomervakantie buikpijn van gehad. Zijn ouders vertelden hem dat hij zich hier niet druk over moest maken. Toch ging de buikpijn pas over toen hij in de eerste week deze vraag aan zijn nieuwe mentor kon stellen. 

De training 

Deze training is voor alle leerlingen die naar het voortgezet onderwijs gaan ongeacht niveau, school of leerroute. Ze krijgen op hun eigen school informatie die ze tijdens de open dagen niet of nauwelijks te horen krijgen. De training duurt 1,5 uur, gemiddeld doen zo’n 25 leerlingen mee. Van te voren stel ik de leerlingen in de gelegenheid om anoniem hun vragen te stellen via de vragenpot die een week voor de training in de klas staat. Iedere keer weer merk ik dat er vragen gesteld worden die mij verbazen en aan het denken zetten. Vragen waaruit vaak blijkt hoe onzeker je je kunt voelen als je aan iets nieuws begint. Door de interactieve werkvormen is iedereen betrokken en komen er verassend veel problemen of zorgen aan de orde. Leerlingen voelen aan waar medeleerlingen mee zitten en gaan hierover met elkaar in gesprek. Sommigen hebben al een broer of zus op het vo en kennen dus al ‘ervaringsdeskundigen’. Er wordt goed naar elkaar geluisterd en met elkaar beantwoorden ze de vragen.

De onderwerpen die zoal aan bod komen zijn divers en gericht op de vragen die vanuit de leerling zelf komen: ‘Wat gebeurt er allemaal in de brugklas? Wat doe je wel en wat doe je niet? Wat als je een beetje ‘anders’ bent dan anderen? Hoe ga je om met sociale media?’ Een meisje schreef bijvoorbeeld anoniem: ‘Mijn moeder zegt dat ik een keer ongesteld ga worden. Als dit op school gebeurt, waar moet ik dan naar toe?’ Of de vraag van een jongen die angst heeft om gepest te worden: ‘Als er in de pauze driehonderd leerlingen in de aula zitten ben ik dan wel veilig?’ Al deze vragen zijn cruciale zaken die de leerlingen bezighouden en waarmee ze niet de zomervakantie in willen gaan. 

Naast alle voorbereidende zaken die de basisscholen al doen is een training of gesprek met leerlingen van iemand die op het vo werkt een grote meerwaarde. Het is veilig om in je eigen klas, met je eigen klasgenoten, juf of meester met elkaar in gesprek te gaan over wat je bezighoudt. Naast het onderwijskundig rapport en de warme overdracht is er zo meer aandacht voor individuele onzekerheden over de overstap.

Liever eerder

Tijdens de eerst week op de nieuwe school komen onderwerpen aan bod om het nieuwe onderwijs te leren kennen, zoals leren leren, cijfers halen, gebruik van digitale programma’s, huiswerkbegeleiding enz. Er zijn scholen die ervoor kiezen om tijdens de start van een nieuw schooljaar een instituut inte schakelen dat zich met name richt op deze informatie. Nuttig en interessant, maar…van te voren weten wat je te wachten staat in de brugklas en wat een tosti kost is heel fijn voordat je de grote stap maakt!

Meer informatie, zie: acting.nu